#

Traktör ve Tarım Makineleri

Tarım, birçok ülkede en tehlikeli sektörlerden biridir. ILO’ya göre, 1,3 milyar tarım işçisinden her yıl 170 000’i ölmekte, önemli bir kısmı ciddi şekilde yaralanmakta veya meslek hastalığına yakalanmaktadır. EUROSTAT’a göre ise tarım, bölgede inşaattan sonra en tehlikeli sektör konumundadır.

Ülkemizde de benzer istatistiklerin olduğu tahmin edilse de sektörde yaşanan kayıt dışı istihdamın yüksek oranlarda olması özellikle iş sağlığı ve güvenliği verilerini yetersiz kılmaktadır.

SGK’ya bağlı sigortalı olarak çalışan tarım çalışanlarının 2012-2017 yılındaki iş kazası verilerine göre meydana gelen ölümlü kazaların yaklaşık % 43’ ü traktör ve tarım makineleri kaynaklı kazalar olduğu bilinmektedir.

Ülkemiz tarım çeşitliliği ve arazi farklılığı nedeniyle tarımsal faaliyetlerde birçok farklı makine kullanılmaktadır. Traktörler, ilaçlama makineleri, toprak işleme makineleri, çapa makineleri, ekim makineleri, gübre dağıtma makineleri, hasat-harman makineleri, çayır biçme makineleri, balya makineleri, öğütücüler, karıştırıcılar ve tarım arabaları örnek olarak sayılabilir. Tarım sektöründe meydana gelen kazalar sadece bu makineler ile çalışırken değil, aynı zamanda makinelerin tamir, bakım, onarım ayarlama, temizleme, tıkanıklıkları giderme gibi işlem basamaklarında da ortaya çıkmaktadır.

Yapılan akademik çalışmalar traktör ve tarım makineleri arasında en çok ölüm oranlarının traktör, harman makineleri, tarım arabası, pulluklar ve pülverizatörlerden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Ayrıca bu kazaların temel nedenlerinin devrilme, çarpışma ve çarpma olduğu bilinmektedir.

Birçok tarım makinesinde, ciddi veya ölümcül yaralanmalara neden olabilecek potansiyel olarak tehlikeli hareketli parçalar bulunur. Örneğin:

  • Balya makineleri – hasat makineleri, ip yumak mekanizmaları ve hareketli arka balya çıkış kapakları,
  • Döner silindirler, konveyörler, elevatörler,
  • Gübre tankerleri – güç aktarma milleri,
  • Balya ve saman kıyıcılar - doğrama parçaları,
  • Traktör bağlantı mekanizmaları, güç transmisyon (aktarma mekanizmaları),
  • Döner tırmıklar,
  • Yedirme hatları - karıştırma haznesindeki dönen parçalar (biçerdöver, yeşil yem ürün giriş hatları)

Hareketli parçaları olan tarım makineleri çalışanların fark edemeyeceği büyüklükte güce sahiptirler. Örneğin:

  • Traktör hidrolik sistemine bağlı durumda ve kaldırılmakta olan bir makinenin bağlantı düzeni 10 cm çaplı bir çit tahtasını sürekli olarak sıkıştırdığında bunu çok küçük kıymık şeklinde parçalayabilir.
  • Yaklaşık 206 barlık basınca sahip zarar görmüş bir makine hortumundan sızan hidrolik yağ bir şırınga ile cilde kolayca nüfuz edebilir.
  • Güç aktarma kutusu şaftı, kıyafet, saç veya kolları saniyede yaklaşık 1,5 metre hızla sarabilir.

Makineler çalışırken, özellikle makinelerin hareketli parçaları ciddi yaralanmalı veya ölümle sonuçlanan kazalara neden olabilir. Bu noktada makineye herhangi bir tamir, bakım, onarım, ayarını değiştirme, sorun giderme veya başka bir sebepten dolayı müdahale etmeden önce “Güvenli Durdurma” uygulanmalıdır.

  • El frenini çekin
  • Vitesin boşta olup olmadığını kontrol edin.
  • Motoru durdurun.
  • Anahtarı çıkarın (ve/ veya güç kaynağını kapatın).

Tarım makinelerinin mekanik, hidrolik ve elektrik gibi çeşitli güç kaynaklarına sahip olabileceği unutulmamalıdır (Örneğin hidrolik kumandalı patates hasat makinası gibi). Makine güvenli durdurulurken diğer güç kaynakları da hesaba katılmalı, onlar da devre dışı bırakılmalıdır. Genellikle traktörlerde güvenli durdurma için anahtarın çıkarılması yeterli olur ancak başka enerji kaynaklarının olduğu makineler için sadece bu yeterli olmayabilir.

GÜVENLİ DURDURMA HANGİ DURUMLARDA UYGULANIR?

  • Makineyi terk etmeden önce,
  • Başkası makineye yaklaştığında,
  • Makine üzerinde çalışan varsa
  • Kullanılan makine yapılan işe uygun mu?
  • Makinenin bakım ve onarımı yapılmış mı?
  • Makine koruyucuları mevcut ve kullanılabilir durumda mı?
  • Kullanıcının makineyi kullanmak için yeterli tecrübesi ve sürücü belgesi var mı?
  • Makinenin kullanım kılavuzu okundu mu?
  • Makineyi kullanırken doğru kişisel koruyucu donanım (ayakkabı, gözlük, eldiven vb.) kullanılıyor mu?
  • Kullanırken makineye kapılabilecek aksesuarlarınızı (yüzük, kolye vb.)çıkardınız mı?
  • Kullanılan tarım makinesine özel risk değerlendirmesi yapıldı mı?
  • Makine çevresinde çalışan kişilerin güvenliği düşünüldü mü?

GENEL KONTROLLER YAPILMALIDIR.

Herhangi bir makine ile çalışmaya başlamadan önce kullanımının güvenli olduğundan emin olmak için temel bazı kontroller yapılmalıdır.

  • Mekanik eksiklikler tespit edilip giderilmeli- özellikle makinenin fren ve tekerlekleri
  • Makine koruyucularının doğru bir şekilde takılıp takılmadığı, koruyucuların iyi durumda olup olmadığı kontrol edilmelidir. Bozuk ya da hasarlı koruyucular makine kullanılmadan önce tamir edilmeli ya da değiştirilmelidir.

!!! Traktöre kuyruk milinden hareket alan makine bağlı değilse, kuyruk mili çıkış frezesinin kapağını yerine takınız. Eğer traktörden kuyruk miline takılı bir şaft ile makine çalıştırılıyorsa koruyucunun üzerine takılı olması sağlanmalıdır. Ayrıca şaftın traktöre bağlandığı yerdeki ana koruma (master koruma) da takılı olmalıdır

  • Makinenin acil durdurma sisteminin çalışır olduğundan emin olunmalıdır.
  • Makine üzerindeki bütün düğmelerin ne işe yaradığı belirgin şekilde işaretlenmelidir.
  • Çalışanlar araçlar ile taşınıyorsa, güvenli bir şekilde taşınıp taşınmadığından emin olunmalıdır. Yolcu taşıma yeri olmayan araçlarda taşıma sağlanmamalıdır.
  • Makine çalışır durumdayken koruyuculara dokunulmamalıdır.
  • Makinede meydana gelen problemlerin giderilmesi veya makinenin çalışma hızının artırılması gibi nedenlerle makine koruyucuları kaldırılmamalı veya devre dışı bırakılmamalıdır.
  • Makine koruyucusu çalışmıyorsa veya zarar gördüyse yapılan iş hemen durdurulmalıdır ve koruyucu çalışır hale gelene kadar çalışma yapılmamalıdır. Koruyucu, tamir, bakım, onarımdan çıktıktan sonra kontrol edilmelidir.
  • Makine hareket ederken montaj ya da söküm işleri yapılmamalıdır.

Bir makine ile çalışırken:

  • Makinenin daha hızlı çalışmasını sağlamak veya tıkanma veya diğer sorunları çözmek için için koruyucuları çıkarmayın
  • Koruyucular hasar görür veya arızalanırsa, çalışmayı durdurun ve tamir edilmeden makineyi kullanmayın.
  • Korumalar çıkarıldığında makineyi çalıştırmayın.
  • Makineyi yeniden başlatmadan önce makine etrafındaki diğer kişileri uyarın.
  • Herhangi bir müdahale yapmadan önce daima Güvenli Durdurma prosedürünü izleyin.
  • Üzerinize düşebilecek her şeyi göz önünde bulundurun.
  • Hareket edebilen veya dönebilecek her şeyi, takozlar kullanarak sabitleyin.
  • Enerjinin, örneğin yaylarda veya hidrolik olarak depolanabileceğini unutmayın. Bu enerjinin salınmasını nasıl durduracağınızı ya da güvenle bırakacağınızı düşünün.
  • Doğru el aletlerini kullanın. Yanlış aletler hasara neden olabilir veya başka riskleri doğurabilir.
  • Bir blokaj temizlendiğinde makine bileşenlerinin aniden hareket edebileceğini unutmayın.
  • Kullanım kılavuzunda belirtildiği şekilde üreticinin talimatlarını / prosedürlerini uygulayın.
  • Makine üzerindeki merdivenleri veya uygun erişim platformlarını kullanın.
  • İş bittiğinde, makineyi çalıştırmadan önce daima koruyucuları tekrar takın.
  • Makineyi kontrol edin ve yeniden başlatmadan önce etrafta birilerinin olup olmadığını kontrol edin.

KAYNAKLAR

  • Öztekin, Y.ve Demiryürek K.2012. Çiftçilerin Tarım Makineleri Kullanımına İlişkin Risk Algıları Üzerine Araştırma Makalesi. Ege Üniv. Ziraat Fak. Dergisi, s. 94-96.
  • https://www.osha.gov/dsg/topics/agriculturaloperations/vehiclehazards.html (Erişim Tarihi:18.01.2018)
  • Health And Safety Executive, 2012 Working Safely With Agricultural Machinery